Zlodowacenia i góry w Polsce

- Sanu ? Kotliny Sudeckie i Pogórze Karpackie ? 420 m się zatrzymało
- Odry ? Sudety ? tak jak zlodowacenie Sanu, wyżyna śląsko-małopolska ? rzeźba wyżyn decydowała o zasięgu lodowca; objęła jurę krakowsko-częstochowską, Niecka Nidy ? wchodzi jęzorem, otacza góry Świętokrzyskie, wchodzi w środkową Wisłę i wychodzi północnym skrajem wyżyny Lubelskiej
- Warty ? wzgórza głogowsko-darłowskie, trzebnickie, milicko-twardogórskie, ostrzeszowskie, łuk pod Łódź i ujście Pilicy, północnym skrajem wyżyny Lubelskiej wychodzi z Polski
- W okresie ostatniego zlodowacenia ? krawędź lądolodu zatrzymała się w Wielkopolsce ? mieliśmy na przedpolu tundrę (less) ? pogórze karpackie, wyżyna Śląska, wyżyna Lubelska
- Tundra ? jest okresem sprzyjającym lessom
- Lessy kopalne ? na każdym utworze glacjalnym
- Sedymentacja eoliczna ? piaski wydmowe
- Wydmy śródlądowe ? w dolinach kotlinne rozszerzenia: Kotlina Sandomierska, Bory Dolnośląskie, Dolna Wisła, Kotlina Warszawska, Toruńsko-Bydgoska , Kotlina Grabowska, Pyzdrska, dolina Nysy ? dużo piachu ? przerobione na wydmy paraboliczne; Międzyrzecze Warciańsko-Noteckie. Wydmy występują tam gdzie są piaski.

- z metamorficznego wapienia zbudowane są góry Kaczawskie
- cechy rzeźby ? charakterystyczne zrównania
- SUDETY ZACHODNIE  ? góry zrębowe od bramy Łużyckiej do bramy Lubawskiej
Kotliny śródgórskie: Izery (1126), Karkonosze (1602)m n.p.m.
Kotliny: Turoszowska, Jeleniogórska, Mirska
RZEŹBA KARKONOSZY:
+ Jako jedyne z gór były zlodowacone; niewielkie cyrki lodowcowe (6) ? lodowce nie wychodziły z cyrków    (1,5-2 km). Morena kończy się na północnym obramowaniu cyrku.
+ Skałki ? proces wietrzenia mrozowego granitu ? wietrzenie kuliste ? związane ze stygnięciem magmy, granitu. Tego typu skałki występują rzędowo na grzbietach międzydolinnych; cyrki, skałki i powierzchnie zrównań.
+ Zachowane resztki stratowulkanów, pokrywy bazaltowe
- SUDETY ŚRODKOWE:
– Sięgają do kotliny Kłodzkiej.
– W jej skład wchodzą: góry Sowie, Orlickie (/1000 m.) i Bystrzyckie (978 m.).
– Góry Sowie i Góry Orlickie są z prekambryjskich skał
– Góry Stołowe ? kredowe morskie margle (wapienno-krzemionkowe); górna część ? piaskowce z delt przybrzeżnych ? rozcięte poziomo, warstwowane skały ? rzeźba psełdogórska.
– Rezerwat sawanna ? brzoza karłowata
- SUDETY WSCHODNIE
– Ta część Sudetów jest mało ciekawa.
– Powstały z innej strefy synklinalnej ? nasunięcie Ramzowskie
– Śnieżnik (1425 m.n.p.m.) ? góra ostańcowi ze skał krystalicznych metamorficznych.
- PRZEDGÓRZE SUDECKIE
Coraz niżej schodzące Sudety warysycyńskie: Strzegonia (359), Sobótka (800)., Ślęża, Strzelin
Przedsudecie budują w większości pokrywy lessowe.
Jaskinie Gór Kaczawskich powstały w miejscu dawnych den dolinnych i występują w kilku poziomach.

- Decydujące znaczenie ma zlodowacenie czwartorzędowe ? zachowane fragmenty plioceńskich zrównań.
- ostry kontakt ? wielkie cyrki lodowcowe ? efekt wietrzenia mrozowego. Z cyrków wychodziły lodowce górskie ? długość do 15 km ? Lodowiec Doliny Białej Wody.
- 4 jednostki regionalne:
Tatry Zachodnie?łagodna rzeźba na skałach wapiennych, mniej odporna na procesy wietrzenia ,do 2250
Tatry Wysokie ? 2500km ? granity, rzeźba alpejska
Tatry Bielskie ? wapienne 2150 km
Tatry Reglowe ? pas pogórza ? skały węglanowe
- Głębokie cyrki, parki lodowcowe w Dolinach Tatrzańskich, doliny V-kształtne przekształcone w U-kształtne.
Wygłady lodowcowe, rysy lodowcowe, moreny boczne na brzegach dolin, moreny czołowe ? zaznaczają fazy postoju.
Niecka Podhalańska ? zapora dla rzek, które wypływają z Tatr, pieniński pas skałkowy?długość 600 km.
Charakterystyczna rzeźba ? ogromne rzeczne stożki napływowe ? związane z dużą ilością wody. Pierwsze  stożki ? najwyższe, najszerzej rozłożone. Rzeka zbiera się u podnóża Beskidu Wysokiego.
Antecedentny przełom ? przełom Dunajca przez Pieniny ? płynie rzeka, a spod spodu zostaje coś wypiętrzone ? tworzy się zbiornik zastoiskowy i przecina, góry wypiętrzają się a rzeka cały czas płynie ? tworząc meandry na przełomach.
Płaszczowiny, z których zbudowane są Karpaty Zewnętrzne:
+ Magurska (Beskid Wysoki, Wyspowy, Średni)
+ Przedmagurska
+ Śląska (dużo miejsca)
+ Podśląska (wychodzi na brzeg Karpat)
+ Skolska (wschodnie Karpaty)
- Kierunek płynięcia dolin ? poziomy układ skał. Rzeźba płaszczowin pradolin nachylona na północ. Zaczęły tworzyć się dopływy nafałdowania równoleżnikowe. Podział Karpat na grzbiety i grzbieciki zafalowane (grzbiet synklinalny i antyklinalny); nachylenie strome.
Zapadlisko Przedkarpackie ? zapadlisko ma tylko jeden brzeg północny:
- dominują stożki napływowe
- kruszenie walu metakarpackiego
- rynna podkarpacka ? najbardziej widoczna ? wchodziła w dolinę Sanu, stożki zostały pokryte lessem
- Kotlina Sandomierska, Kotlina Oświęcimska, Kotlina Raciborska
Kotliny początkowo były odwadniane.

Główne jednostki geologiczne Polski:
- Prekambryjska jednostka wschodnio-europejska ? w jej obrębie występują sfałdowania na powierzchni:
– wyniesienie Łeby
– obniżenie perybałtyckie
– wyniesienie mazursko-suwalskie
– obniżenie podlaskie
– wyniesienie podlasko-lubelskie
Platforma jest lekko sfalowana ? morze wchodziło w obniżenia.
W najpłytszym miejscu pod Suwałkami 500 m. ? podłoże krystaliczne ? rudy polimetaliczne (1200 m.) najbogatsze w Europie złota (magnetyty, hematyty) ? dziś nieopłacalne wydobywanie tych rud.
+ Synklinorium brzeżne ? depresja wewnętrzna:
– Niecka brzeżna
– wał kujawsko-pomorski ? równoległy do linii TT (Teisseyre?a Tornquista) i Niecki B.
– wał środkowo-polski ? zręby świętokrzyskie i dolnego Sanu
– niecka szczecińsko-mogilsko-łódzko-miechowska
– monoklina przedsudecka ? jednokierunkowo nachylona
- Blok dolnośląski: Sudety i blok Przedsudecki:
+ Sudety Zachodnie: - trzy elementy geologiczne: 2 zręby i 1 niecka:
– Karkonosze z Izerami
– metamorficzne Góry Kaczawskie
– niecka Północno-Sudecka
Intruzja granitowa ? wciska się w skały osadowe.
Skała metamorficzna ? w Karkonoszach intruzja granitowa.
+ Sudety Środkowe:
– Zapadlisko
– Krasowiogórska
– Krystalinik Lądka i Śnieżnika
– metamorfizm Kłodzki
– depresja śródsudecka ? te skały co budują góry Stołowe
+ Przedgórze Sudeckie (pn-wsch od uskoku brzeżnego)
+ Sudety Wschodnie ? na wschodnim brzegu Kotliny Kłodzkiej ? metamorfizm wschodnio-sudecki
- Karpaty: - 3 jednostki:
– Karpaty Wewnętrzne
+ Tatry
+ Podhale ? niecka podhalańska z fliszem podhalańskim
+ Pieniński Pas Skałkowy
– Karpaty zewnętrzne (fliszowe)
– Zapadlisko Przedkarpackie
W górach płaszczowinowych ? przed najbardziej wysuniętą płaszczowiną jest zapadlisko ? wchodzi na blok kontynentalny.
Karpaty Wewnętrzne ? zbudowane ze skał krystalicznych, mezozoicznych, sfałdowane w górnej kredzie. Tatry- grubość skorupy 30 km, niecka Podhalańska ? wapienie.
Karpaty Zewnętrzne ? skały kredy górnej i paleogenu, sfałdowane w miocenie. Grubość skorupy 40 km. ? z rowu subdukcyjnego wylazły płaszczowiny i zwiększyły miąższość płyty kontynentalne.
Zapadlisko Przedkarpackie ? wypełnione jest osadami z mioenu.
Na kontakcie Karpat wewnętrznych i zewnętrznych ? rozłam wgłębny pod Pienińskim Pasem Skałkowym (rozłam ten sięga do 55-60 km. ? jest to kierunek subdukcji).
Masyw Tatrzański ? zbudowany z 2 płaszczowin: wierchowa i reglowa (jest zbyt miękka i opadła). Stromość Giewontu ? zbudowane z triasowych dolomitów.

6 wahań klimatycznych:
dwa pierwsze ? brak śladu zlodowaceń ? preglacjał (panowała wieczna zmarzlina bez zlodowaceń) Wieczna zmarzlina ? surowa tundra, bez zlodowaceń tylko góry; 25 tys. lat temu ? lód w Bałtyku ? łączy się z lodami Skandynawii. 14 tys. lat  temu ? opuszcza nasze wybrzeże i kończy się 8 tys. w Skandynawii.
Zimny okres w zmarzlinie 110-10 tys. lat
pierwsze zlodowacenie ? NARWI (Podlaskie) ? najstarsze, dotarło do wyżyny Lubelskiej (pn-wsch Polska); było dwudzielne ? miało miejsce 850 / 750 tys. lat temu.
Interglacjał PRZASNYCKI (690-615) - ocieplenie
zlodowacenie SANU (615-360) ? zlodowacenie dwudzielne; sięgało po Sudety (jęzory zlodowacenia oparły się o uskok brzeżny, dwa jęzory weszły w doliny Jeleniogórską i Kłodzką 560 m.n.p.m.) i Karpaty (zlodowacenie sięgnęło do 420 m.n.p.m.). Zachowane gliny morenowe, formy moren czołowych nie są zachowane.
Interglacjał FERDYNANDOWSKI
Zlodowacenie WILGI  - do środkowej polski.
Interglacjał WIELKI MAZOWIECKI (360-310 tys. lat temu)
zlodowacenie: ŚRODKOWOPOLSKIE/ ODRY ? sięgnęło tak jak przy Sanie ? do Sudetów, weszło w Kotliny Kłodzką i Jeleniogórską (310-180 tys. lat temu). Na wsch wyszło poza Bramę Morawską? sięgnęło 42 km na południe od osi morfologicznej dolin Sudetów i Karpat Nowego Icina., ominęło wyżyny, weszło w Nieckę Nidy i dolinę Wisły.
Interglacjał LUBELSKI (180-160 tys. lat temu)
zlodowacenie WARTY ? (160-140 tys. lat temu), wytworzyło najpotężniejszy ciąg moren czołowych spiętrzonych (góry Kocie); wzgórza: głogowsko-darłowskie, trzebnickie, milicko-twardogórskie, ostrzeszowskie, Pd Łodzi.
Interglacjał EEMSKI (135-110 tys. lat temu)
zlodowacenie WISŁY, BAŁTYCKIE (110-10 tys. lat temu) ? okres zimny Wisły a w nim ma miejsce zlodowacenie.
Każde zlodowacenie pozostawiło osady (stożki sandrowe, glina morenowa, paski i żwiry wodno lodowcowe, piaski rzeczne).
Efektem pobytu lądolodu są przekładańce osadów ? gliny zwałowe, piaski i żwiry wodnolodowcowe: iły zastoiskowe i iły kwarcowe.
Najwięcej osadów na północy Polski.
Miąższość ? największa w części północnej Polski, najmniejsza ? część południowa.
Dziś największa miąższość na Suwalszczyźnie 220 m.
Pomorze 50-150 m.
Pas wyżyn 0-25 m.
Góry 0,5-1 m.
Bełchatów 393 m
Gdańsk / Karwia 420 m ? miąższość utworów czwartorzędowych